Kiedy powstała zapora w Solinie i jakie były okoliczności jej budowy?

Zapora w Solinie powstała w latach 1960-1968, z rozruchem pierwszej turbiny 9 marca 1968 i oddaniem do eksploatacji 20 lipca 1968, co przesądza o jednoznacznej dacie jej uruchomienia w realnym użytkowaniu [1][2][3][7][8]. Kluczowe etapy to rozpoczęcie prac w 1960, zakończenie zasadniczych robót konstrukcyjnych do 1964, finalizacja robót betoniarskich w 1968 oraz napełnienie zbiornika jesienią 1967 [1][2][6][7][8].

Kiedy powstała zapora w Solinie?

Budowę rozpoczęto w 1960 po przygotowaniu fundamentów i zaplecza technicznego, co otworzyło dziewięcioletni cykl inwestycyjny zakończony pełnym rozruchem obiektu w 1968 [1][2][7]. Do 1964 ukończono główne prace korpusowe, co pozwoliło przejść do intensywnych robót betoniarskich i montażowych [1][3][7].

We wrześniu 1967 przystąpiono do kontrolowanego zalewania doliny i tworzenia Jeziora Solińskiego, a 9 marca 1968 uruchomiono pierwszą turbinę, co potwierdza gotowość energetyczną układu [1][2][6][8]. Oficjalne oddanie do eksploatacji nastąpiło 20 lipca 1968 po ukończeniu robót betoniarskich, odbiorach i rozruchach układów technologicznych [1][3][8].

Dlaczego ją zbudowano?

Bezpośrednimi przesłankami były ochrona przed wezbraniami w dorzeczu Sanu po katastrofalnych doświadczeniach międzywojnia z kulminacją w powodzi 1934, stabilizacja przepływu Sanu i Solinki oraz produkcja energii elektrycznej w układzie systemowym [2][5][6]. Inwestycja miała również zwiększyć niezawodność zasilania odbiorców oraz ujednolicić reżim hydrologiczny, co ogranicza straty powodziowe poniżej czaszy zbiornika [2][5].

Budowa w Solinie była elementem szerszego programu kaskadyzacji Sanu i została poprzedzona zaporą w Myczkowcach zrealizowaną w latach 1956-1960, która pełni funkcję zbiornika wstępnego i stabilizującego, wspierając pracę zespołu solińskiego [2][4][5][6].

Skąd wzięła się koncepcja i kto ją opracował?

Pierwszą koncepcję spiętrzenia Sanu w rejonie Soliny sformułował w 1921 prof. Karol Pomianowski, jednak realizację przerwała II wojna światowa i powojenny chaos inwestycyjny [1][2][3][5][7]. Wznowienie idei nastąpiło w 1955, kiedy inż. Bolesław Kozłowski przedstawił nową koncepcję hydrotechniczną dostosowaną do ówczesnych potrzeb energetycznych i przeciwpowodziowych [1][2][3][5][7].

Projekt techniczny opracował zespół Energoprojekt Warszawa pod kierunkiem inż. Feliksa Niczke, definiując parametry ciężkiej zapory betonowej oraz układ elektrowni [4]. W 1963 opinię geologiczno-fundamentową potwierdził autorytet światowej geologii inżynierskiej Maurice Lugeon, co ostatecznie zatwierdziło lokalizację i rozwiązania fundamentowe [1][2][6].

Jak przebiegała budowa?

Faza fundamentowa trwała w latach 1960-1964 i obejmowała ujęcia wód podziemnych, iniekcje uszczelniające oraz przygotowanie podłoża pod ciężki korpus betonowy [1][2][7]. W latach 1964-1968 prowadzono intensywne roboty betoniarskie, montażowe oraz instalacyjne, równolegle budując budynek elektrowni i infrastrukturę towarzyszącą [1][3][8].

Do wytworzenia mieszanki betonowej użyto łącznie 1,2 mln ton piaskowca z kamieniołomu na górze Koziniec, a do skomunikowania placu budowy z zapleczem wytyczono 57 km nowych dróg, co usprawniło logistykę materiałową [4][5]. Kontrolowane napełnianie zbiornika rozpoczęto we wrześniu 1967, co wymagało dopełnienia procedur hydrologicznych i technicznych zabezpieczeń [1][6].

Co to za obiekt i jakie ma parametry?

Zapora w Solinie jest ciężką zaporą betonową oraz najwyższą i największą zaporą w Polsce pod względem wysokości i kubatury, co wyznacza jej znaczenie w krajowej hydrotechnice [3][8]. Wysokość konstrukcji wynosi 81,8 do 82 m od podstawy do korony, długość korony 664 m, a kubatura betonu około 760 tys. m³ [3][8].

Przy zaporze pracuje elektrownia wodna, a spiętrzenie utworzyło Jezioro Solińskie o powierzchni około 22 km², pojemności 472 mln m³ i maksymalnej głębokości około 60 m, co potwierdza zarówno potencjał retencyjny, jak i energetyczny zespołu [3]. W skład systemu wchodzi również zapora w Myczkowcach współpracująca hydrologicznie z czaszą główną [4][5].

Jakie były społeczne skutki inwestycji?

Realizacja przedsięwzięcia wymagała wysiedlenia około 3 tys. osób z sześciu wsi, w tym Soliny, Teleśnicy Sannej, Horodka, Sokoła, Chrewtu i części Wołkowyi, które do 1964 zostały zrównane z ziemią pod przyszłą czaszę zbiornika [1]. Decyzje te wniosły trwałe koszty społeczne i pamięć o utraconych miejscach, co towarzyszy narracji o budowie w przestrzeni publicznej i historycznej [3].

Ile kosztowała budowa i jakim zapleczem dysponowano?

Koszt inwestycji oszacowano na około 1,5 mld zł w ówczesnych cenach, co lokowało budowę w gronie największych projektów infrastrukturalnych epoki [2][4]. W realizację zaangażowano ponad 2000 robotników i inżynierów, co odzwierciedlało skalę organizacyjną i technologiczny ciężar przedsięwzięcia [2][5].

Logistyka budowy wymagała stałych dostaw kruszyw i cementu, rozbudowy sieci dróg dojazdowych oraz zaplecza sprzętowego, które zapewniły ciągłość betonowań i montażu urządzeń energetycznych do finalnego rozruchu [4][5].

Co zawdzięczamy dziś zaporze?

Obiekt zapewnia produkcję energii elektrycznej, aktywną retencję oraz ochronę przeciwpowodziową doliny Sanu, stabilizując przepływy i ograniczając ryzyko katastrofalnych wezbrań poniżej zapory [2][5]. Zbiornik wspiera turystykę i rekreację, a cały zespół pozostaje elementem systemu hydroenergetycznego rzeki San z rolą regulacyjną i bilansującą [2][5].

Podsumowanie: kiedy powstała zapora w Solinie i w jakich okolicznościach?

Zapora w Solinie została zbudowana w latach 1960-1968 i oddana do eksploatacji 20 lipca 1968, po uruchomieniu pierwszej turbiny 9 marca tego roku, co zamknęło proces rozpoczęty w 1921 na poziomie koncepcji i ponowiony w 1955 w formie projektu dojrzałego [1][2][3][7][8]. Okoliczności jej budowy obejmowały wymogi ochrony przeciwpowodziowej po doświadczeniach z 1934, cele energetyczne i regulacyjne oraz integrację z wcześniejszą inwestycją w Myczkowcach, przy istotnych kosztach społecznych związanych z wysiedleniami i dużej skali nakładach techniczno-finansowych [2][4][5][6][1][3].