Jakie są elektrownie w Polsce i czym się od siebie różnią?

Jakie są elektrownie w Polsce i czym się od siebie różnią?

Polska energetyka opiera się głównie na kilku typach elektrowni – węglowych, gazowych, wiatrowych, wodnych, fotowoltaicznych oraz planowanych jądrowych. Kluczowe różnice to stosowane paliwo, poziom emisji, stabilność produkcji i rola w systemie elektroenergetycznym^[4][5]. Dominujące dotąd bloki węglowe będą tracić udział na rzecz odnawialnych źródeł energii (OZE), gazu i energetyki jądrowej, zgodnie z najnowszymi trendami i wymogami transformacji energetycznej^{[1][3][4][5][7]}.

Struktura i udział typów elektrowni w Polsce

Struktura polskiego miksu energetycznego jest zróżnicowana, a dominującą rolę wciąż odgrywają elektrownie węglowe: bloki opalane węglem kamiennym odpowiadają za 48,18% produkcji prądu, natomiast brunatnym za 18,28% (stan na grudzień 2025)^[4]. Elektrownie gazowe szybko zyskują na znaczeniu – w ujęciu rocznym zanotowały wzrost o 27,82% produkcji^[4]. Wśród OZE rosnącą rolę odgrywają elektrownie wiatrowe (14,49%) oraz instalacje fotowoltaiczne i wodne, natomiast udział OZE całościowo sięga już 31,5% (dane prognozowane na 2025 rok)^[4][5].

Polska planuje stopniowe uruchamianie elektrowni jądrowych zapewniających stabilną produkcję energii bazowej przy zerowej emisji dwutlenku węgla. Ich uruchomienie przewidziane jest na połowę lat 30. XXI wieku^[1][2].

Podstawowe różnice między typami elektrowni

Główna różnica między rodzajami elektrowni leży w surowcu używanym do produkcji energii i wynikającej z tego emisyjności, elastyczności oraz kosztach. Elektrownie węglowe są relatywnie tanie w eksploatacji i łatwo skalowalne, ale charakteryzują się wysoką emisyjnością dwutlenku węgla^[4][5]. Odnawialne źródła energii – jak wiatr i fotowoltaika – oferują niską emisję, lecz produkują energię w zależności od warunków atmosferycznych. Elektrownie gazowe traktowane są jako rozwiązanie przejściowe, cechują się dużą elastycznością i niższą emisyjnością niż węglowe, pozwalając bilansować system w okresach niskiej produkcji OZE^[4][5]. Elektrownie jądrowe mają zapewnić największą stabilność i zeroemisyjną produkcję energii podstawowej, jednak ich uruchomienie wymaga długiego procesu inwestycyjnego^[1][2][4][5].

Procesy produkcji energii w wybranych typach elektrowni

W elektrowniach węglowych stałe paliwo spala się, wykorzystując powstałe ciepło do wytwarzania pary napędzającej turbiny^[4]. Gazowe wykorzystują cykle gazowo-parowe – gaz ziemny zasila turbinę gazową, której energia zamieniana jest na prąd, a spaliny ogrzewają wodę dla dodatkowej produkcji pary napędzającej turbinę parową^[4]. Wiatraki przetwarzają energię kinetyczną wiatru na elektryczność przez obracające się łopaty i generatory^[4]. Elektrownie jądrowe bazują na rozszczepieniu uranu w reaktorach takich jak AP1000 lub APR1400; energia rozszczepienia ogrzewa wodę, której para napędza turbiny oraz generatory^[1][4].

Elementy infrastruktury i kluczowe technologie

Poszczególne elektrownie różnią się infrastrukturą techniczną. Bloki węglowe i gazowe w Polsce często mają moc 200 MW, jak np. w Elektrowni Łaziska^[3]. Nowe elektrownie jądrowe planowane są z udziałem reaktorów AP1000 (Westinghouse) oraz APR1400 (KHNP) o wysokiej mocy i bezpieczeństwie^[1][2]. W przypadku jednostek jądrowych i konwencjonalnych kluczowym aspektem jest system chłodzenia – na Pomorzu planuje się wykorzystanie wody morskiej w procesach chłodzenia bloków jądrowych^[1][2].

Dla OZE infrastruktura obejmuje farmy wiatrowe, rozproszoną fotowoltaikę oraz magazyny energii wspierające niestabilne źródła, by wyrównywać produkcję w sytuacji braku wiatru lub słońca^[4][7].

Trendy i perspektywy rozwoju sektora energetycznego w Polsce

Aktualne trendy jednoznacznie wskazują na odchodzenie od węgla — jego udział w miksie spadnie poniżej 50% w 2026 roku^[5][7]. Dzieje się to głównie z powodu polityki klimatycznej Unii Europejskiej i rosnącego znaczenia importu energii elektrycznej^[5][7]. Równolegle następuje szybki rozwój OZE, ze szczególnym wzrostem produkcji z wiatru i fotowoltaiki^[4][5]. Gaz ziemny pełni funkcję paliwa przejściowego i wypełnia luki w bilansie energetycznym, a inwestycje w magazyny energii i małe reaktory modułowe (SMR) mają podnieść elastyczność i niezależność polskiego systemu mocy^[4][7].

Kluczowym elementem strategii na najbliższą dekadę staje się energia jądrowa. Najważniejsze inwestycje to planowane elektrownie w Lubiatowie-Kopalinie (3 reaktory AP1000, 3750 MWe), Koninie-Pątnowie (2 reaktory APR1400, 2800 MW) oraz trzecia lokalizacja na Pomorzu. Ich budowa ruszy od 2026, a pierwsze bloki mają być uruchomione do 2035 roku, dając ok. 50 tysięcy miejsc pracy i znacząco przyczyniając się do dekarbonizacji sektora^[1][2][7].

Podsumowanie różnic i ról poszczególnych elektrowni

Podsumowując, elektrownie węglowe zapewniają tanią, lecz emisyjną energię, gazowe oferują elastyczność i wspomagają bilansowanie OZE. Odnawialne źródła (wiatr, słońce, woda) zapewniają niskoemisyjną, ale zmienną produkcję, natomiast elektrownie jądrowe gwarantują stabilność i zeroemisyjność – te różnice określają ich role oraz miejsce w długoterminowej strategii energetycznej Polski^{[1][2][4][5][7]}.

Źródła:

• [1] https://technologieibudownictwo.pl/artykul/budowa-elektrowni-jadrowych-w-polsce/
• [2] https://mycompanypolska.pl/artykul/trzy-elektrownie-jadrowe-w-polsce-budowa-ruszy-w-2026-roku-najprawdopodobniej-na-pomorzu/6507
• [3] https://media.tauron.pl/pr/858132/elektrownia-laziska-z-kontraktem-mocowym-na-2026-rok
• [4] https://www.rynekelektryczny.pl/produkcja-energii-elektrycznej-w-polsce/
• [5] https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,174372,32507102,wegiel-to-juz-tylko-nieco-ponad-polowa-naszej-energetyki-rok.html
• [7] https://gtsa.pl/energetyka-2026-praktyczny-przewodnik-po-trendach/