Solina jak powstała i skąd wzięło się to wyjątkowe miejsce?

Solina to miejsce wyjątkowe nie tylko pod względem walorów przyrodniczych, ale przede wszystkim z powodu niezwykłej historii swojego powstania. Największe sztuczne jezioro w Polsce i monumentalna betonowa zapora powstały tu w odpowiedzi na kluczowe potrzeby regionu, takie jak ochrona przeciwpowodziowa i produkcja energii elektrycznej. Jak doszło do powstania tego niezwykłego miejsca oraz jakie były motywy i okoliczności tej inwestycji?

Początki idei budowy zapory w Solinie

Historia powstania Soliny sięga początków XX wieku, gdy region ten regularnie nawiedzały powodzie. Szczególnie katastrofalna okazała się powódź z lipca 1934 roku, która doprowadziła do podjęcia decyzji o szukaniu skutecznych rozwiązań. Główne motywy to konieczność ochrony ludności oraz rosnąca potrzeba zwiększenia produkcji energii elektrycznej na terenie Bieszczadów, gdzie wcześniej dostęp do prądu był ograniczony [1][2][3].

Pierwszy projekt budowy zapory powstał już w 1921 roku i opracował go prof. Karol Pomianowski z Politechniki Warszawskiej. Kolejne lata to żmudne badania naukowe, jednak prace zatrzymała II wojna światowa. Dopiero w 1955 roku inż. Bolesław Kozłowski stworzył nową koncepcję, która zyskała poparcie władz [1][4][6].

Wybór lokalizacji i przygotowania do budowy

Kluczowym etapem było wybranie odpowiedniej lokalizacji. W 1937 roku międzynarodowa komisja pod przewodnictwem szwajcarskiego geologa Maurice’a Lugeona wskazała Dolinę Sanu w okolicach Soliny jako najlepsze miejsce pod taką inwestycję. O wyborze przesądził m.in. występujący tu odporny piaskowiec, zdolny do utrzymania naporu wody [1][2][3][4].

Faza przygotowawcza rozpoczęła się w latach 30. XX wieku, jednak największe zmiany ruszyły w 1960 roku. Przed rozpoczęciem budowy dokonano rozpoznania terenu, a następnie podjęto decyzję o wysiedleniu mieszkańców przyszłego zbiornika. Proces ten objął około 3000 osób, które musiały opuścić swoje domy do 1964 roku [1][2].

Realizacja inwestycji: budowa i uruchomienie zapory

Intensywne prace budowlane rozpoczęły się w 1961 roku i trwały niespełna 8 lat. Rozpoczęto od robót fundamentowych, a w 1964 roku przystąpiono do wznoszenia ścian zapory. Od 1964 do 1968 roku prowadzono prace betoniarskie oraz montaż urządzeń hydroenergetycznych wewnątrz budynku elektrowni [4][6].

Zapora w Solinie została oficjalnie oddana do użytku 20 lipca 1968 roku, a pierwszy rozruch turbiny hydroelektrycznej miał miejsce 9 marca tego samego roku [4][6]. Obiekt ten waży 2 miliony ton i przez długi czas był jednym z największych tego typu w Europie [1].

Zalew Soliński: największe sztuczne jezioro w Polsce

W efekcie budowy powstało sztuczne jezioro zaporowe, znane jako Zalew Soliński lub Jezioro Solińskie. Zbiornik ten zasila rzeka San oraz Solinka i jest największym tego rodzaju akwenem w Polsce pod względem powierzchni [3][6][8][9].

Zalew pełni kluczowe funkcje: oprócz produkcji energii elektrycznej i ochrony przeciwpowodziowej, umożliwia regulację poziomu wody w rzece San. Zapora i zbiornik stanowią dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Bieszczad oraz są istotnym elementem infrastruktury hydrotechnicznej regionu [1][3][8].

Znaczenie i dziedzictwo zapory w Solinie

Zapora w Solinie jest nie tylko technicznym osiągnięciem swojej epoki, lecz także miejscem, które na trwałe ukształtowało charakter okolicy. Okres budowy, trwający praktycznie 7–8 lat, poza zmianą krajobrazu Bieszczadów, przyniósł też poważne skutki społeczne – związane z koniecznością przesiedleń. Jednak dzięki tej inwestycji region zyskał bezpieczeństwo hydrologiczne oraz dostęp do energii elektrycznej generowanej przez nowoczesną elektrownię wodną [1][4][6].

Obecnie Zalew Soliński i zapora przyciągają rzesze turystów, a miejsce to uznawane jest za jeden z najważniejszych punktów rekreacyjnych i turystycznych w Polsce. Fenomen Soliny wynika więc nie tylko z walorów przyrody, ale także z historii i dziedzictwa inżynierii, która na zawsze zmieniła oblicze Bieszczadów [3][7][8].

Podsumowanie

Powstanie wyjątkowego miejsca, jakim jest Solina, to rezultat konsekwentnych działań opartych na analizach naukowych, zaawansowanych technologiach i odpowiedziach na kluczowe potrzeby lokalnej społeczności. Dzięki temu projektowi Bieszczady zyskały trwałe zabezpieczenie przed powodziami, energetyczną niezależność oraz nową tożsamość turystyczną. Dziś Solina stanowi przykład doskonałego połączenia natury z osiągnięciami ludzkiej myśli technicznej.

Źródła:

• [1] https://www.national-geographic.pl/traveler/kierunki/zapora-w-solinie-ciekawostki/
• [2] https://spidersweb.pl/2022/09/jezioro-solinskie-historia.html
• [3] https://solinadomki.com/blog/bieszczady/historia-zalewu-solinskiego/
• [4] https://wbieszczady.pl/jezioro-solinskie-i-okolice/zapora-wodna-w-solinie-ma-juz-55-lat-w-latach-szescdziesiatych-byla-to-jedna-z-najwiekszych-inwestycji-w-polsce-zdjecia-archiwalne/TuwK7fK7pAMleaGaGkPk
• [6] https://pl.wikipedia.org/wiki/Jezioro_Soli%C5%84skie
• [7] https://naszebieszczady.com/solina/
• [8] https://www.youtube.com/watch?v=8wll7ShyQ0Q
• [9] https://sanok.naszemiasto.pl/jak-50-lat-temu-zatapiano-soline-dlugo-jeszcze-potem/ar/c15-7813792