Elektrownie cieplne w Polsce stanowią podstawę krajowego systemu elektroenergetycznego, dominując w miksie energetycznym zarówno pod względem liczby instalacji, jak i wyprodukowanej energii elektrycznej. Skoncentrowane są głównie wokół złóż węgla, a ich wpływ na środowisko to temat istotny na tle transformacji energetycznej kraju. Poniżej przedstawiono rozmieszczenie tych elektrowni oraz analizę oddziaływania na otoczenie.
Lokalizacja elektrowni cieplnych w Polsce
Największe zagęszczenie elektrowni cieplnych występuje w województwie mazowieckim oraz na obszarach Górnego Śląska, a także w regionach bezpośrednio przylegających do znaczących złóż węgla kamiennego i brunatnego. Instalacje te budowane są przede wszystkim w pobliżu kopalń, co pozwala minimalizować koszty oraz emisje związane z transportem paliwa. Wśród lokalizacji dominują Bełchatów, Turów, Rybnik, Opole, Kozienice i Dolna Odra[2][4].
Największe elektrownie to m.in. Bełchatów – największa na świecie spalająca węgiel brunatny (moc zainstalowana między 4440 a 5472 MW), Turów (1800 MW), Kozienice (2880 MW), Rybnik (1670 MW), Dolna Odra (1752 MW), Opole (1490 MW), Jaworzno (1245 MW), Ostrołęka (720 MW) oraz Pątnów (1600 MW) i Adamów (600 MW)[2][4]. Odnotować należy, że ponad 70% tych kluczowych instalacji należy do spółek skarbu państwa[4].
Podstawowe mechanizmy działania i charakterystyka
Elektrownie cieplne opierają się na spalaniu paliw kopalnych – w Polsce głównie węgla kamiennego (56% udziału) oraz brunatnego (40,3%), co czyni kraj jednym z liderów w tej dziedzinie w Europie[2][4]. Proces spalania węgla w kotłach wytwarza wysokotemperaturową parę wodną, napędzającą turbiny i generatory prądu. Lokalizacja blisko kopalń wpływa pozytywnie na ekonomikę produkcji, jednak zwiększa lokalne ryzyko zanieczyszczenia gleby, wód podziemnych i powierzchniowych, a także powietrza[2].
Do systemu należy zaliczyć również dużą liczbę elektrociepłowni produkujących zarówno energię elektryczną, jak i ciepło na potrzeby komunalne (np. elektrociepłownie Jaworzno II, Chorzów). W ostatnich latach coraz większą rolę odgrywają instalacje hybrydowe spalające mieszaniny węgla i biomasy, wpisując się w trendy ograniczania emisji dwutlenku węgla[3][5]. Statystycznie moc zainstalowana wszystkich polskich elektrowni (45 029 MW – dane za 2021 r.) pochodzi głównie z elektrowni cieplnych[4].
Wpływ elektrowni cieplnych na otoczenie
Wpływ elektrowni cieplnych na otoczenie jest związany ze specyfiką procesów spalania węgla. Do środowiska uwalniane są znaczne ilości dwutlenku węgla (CO2), pyłów oraz innych zanieczyszczeń powietrza. Emisje te są główną przyczyną wysokiego poziomu zanieczyszczeń w regionach przemysłowych, zwłaszcza na Śląsku i w sąsiedztwie Bełchatowa czy Turowa[2][4]. Ponadto procesy poboru wody do chłodzenia turbin oraz odprowadzania ścieków przemysłowych mogą oddziaływać negatywnie na lokalne ekosystemy wodne.
Lokalizacja instalacji w pobliżu złóż powoduje koncentrację oddziaływań środowiskowych – gleby w okolicy są podatne na degradację, a tereny górnicze wykazują wyższe ryzyko skażenia chemicznego. Sytuacja ta wzmacnia presję na wprowadzanie nowoczesnych technologii oczyszczania spalin oraz zmiany miksu paliwowego na produkty mniej obciążające środowisko[2].
Transformacja elektroenergetyki i alternatywy
Polska stoi dziś przed wyzwaniem transformacji energetycznej. Utrzymuje się wysoki udział węgla w energetyce, ale coraz większa rola przypada odnawialnym źródłom energii oraz instalacjom spalającym biomasę, szczególnie powyżej 5 MW – liczba takich instalacji dynamicznie wzrasta[3][4]. Konwergencja technologii hybrydowych i rozwój nowych mocy wytwórczych nad Bałtykiem oraz plany dotyczące energetyki jądrowej, mają w założeniu ograniczyć przyszłościowy wpływ spalania paliw kopalnych na jakość powietrza i klimat[1][4].
Niemniej jednak obecnie produkcja energii elektrycznej nadal opiera się w około 96% na elektrowniach cieplnych, a dekarbonizacja postępuje powoli w kontekście zabezpieczenia stabilności dostaw energii w całej Polsce[3][4]. Docelowe zmiany obejmują nie tylko strukturę zużywanych paliw, ale również rozproszenie nowych mocy oraz podnoszenie efektywności istniejących instalacji.
Podsumowanie
Lokalizacja elektrowni cieplnych w Polsce skoncentrowana jest wokół złóż węgla, przede wszystkim na Górnym Śląsku, Bełchatowie, Turowie i Mazowszu. Węgiel kamienny i brunatny determinuje strukturę produkcji energii, a konsekwencje środowiskowe tej dominacji są odczuwalne na poziomie lokalnym i krajowym. Mimo rosnącego udziału biomasy i odnawialnych źródeł energii, elektrownie cieplne pozostają fundamentalnym elementem systemu elektroenergetycznego Polski[2][3][4].
Źródła:
- [1] https://nuclear.pl/polska,lokalizacja,lokalizacja-elektrowni-jadrowej,0,0.html
- [2] https://opracowania.pl/opracowania/geografia/rozmieszczenie-elektrowni-w-polsce,oid,1751
- [3] https://magazynbiomasa.pl/instalacje-spalajace-biomase-jedyna-taka-mapa-w-polsce/
- [4] https://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_elektrowni_w_Polsce
- [5] https://zpe.gov.pl/pdf/P1DeE4TB3
RM Solar to wiodący portal tematyczny o odnawialnych źródłach energii i inteligentnych rozwiązaniach dla domu. Od 2024 roku łączymy świat nowoczesnych technologii z troską o środowisko naturalne, dostarczając praktyczną wiedzę i sprawdzone rozwiązania dla świadomych konsumentów.