Ile elektrowni wodnych jest w Polsce i jaką rolę odgrywają w energetyce?

Elektrownie wodne stanowią ważny, choć niewielki procent polskiego miksu energetycznego i są kluczowym elementem krajowej energetyki odnawialnej. W Polsce działa około 771 elektrowni wodnych (2023 r.), z których zdecydowana większość to małe instalacje o mocy poniżej 10 MW. Mimo ograniczonego udziału procentowego w wytwarzaniu energii, pełnią one istotne funkcje – stabilizują pracę sieci i przyczyniają się do redukcji emisji, wspierając transformację energetyczną[1][4].

Ile elektrowni wodnych działa obecnie w Polsce?

Dane z 2023 r. wskazują, że w Polsce funkcjonuje 771 elektrowni wodnych, z czego aż 761 to małe elektrownie wodne (MEW) o mocy poniżej 10 MW. Łączna zainstalowana moc wszystkich instalacji przepływowych wynosi około 937 MW, natomiast moc tych szczytowo-pompowych to 1433 MW[1][3][4]. Ostatnie lata przyniosły stabilizację liczby obiektów z lekką tendencją spadkową. Najnowsze inwestycje (np. Wody Polskie) zakładają wzrost mocy o dodatkowe 13 MW do 2023 roku[6].

Małe elektrownie wodne znacząco dominują liczebnie, a ich łączna zainstalowana moc plasuje się na poziomie około 296 MW. Elektrownie te, zlokalizowane głównie na rzekach nizinnych, stanowią bazę polskiej hydroenergetyki ze względu na uwarunkowania geograficzne i środowiskowe[1][3].

Jaką rolę odgrywają elektrownie wodne w polskiej energetyce?

Rola elektrowni wodnych w systemie energetycznym Polski obejmuje kilka kluczowych funkcji. Przede wszystkim należą one do odnawialnych źródeł energii (OZE), produkując ok. 0,5-1,5% energii elektrycznej na poziomie krajowym. Dzięki charakterystyce pracy mogą zapewniać stabilność sieci elektroenergetycznej, zwłaszcza w okresach wzmożonego zapotrzebowania na energię[2][3][5].

Elektrownie wodne przyczyniają się także do poprawy retencji wód, ograniczając skutki suszy i powodzi oraz umożliwiając lepszą ochronę środowiska wodnego. Kluczowy jest także ich wpływ na redukcję emisji gazów cieplarnianych, co ma znaczenie w kontekście krajowych i unijnych zobowiązań klimatycznych[2][5].

Typy i mechanizmy działania elektrowni wodnych

W Polsce zdecydowaną większość stanowią elektrownie wodne przepływowe, które wykorzystują naturalny przepływ rzeki – bez większych zbiorników retencyjnych. Woda napędza turbiny wodne, których ruch przekształcany jest przez generatory na energię elektryczną. Często stosuje się turbiny Kaplana odpowiednie do niskich spadków spotykanych w polskich warunkach. Konstrukcja obejmuje zapory bądź tamy, układ turbin, generatory oraz regulatory przepływu, zapewniające stabilną i bezpieczną pracę obiektu[1][3][4].

Odrębny typ stanowią elektrownie szczytowo-pompowe, które umożliwiają magazynowanie energii – w okresach nadmiaru produkcji pompują wodę do górnego zbiornika, by następnie, w okresach szczytowego zapotrzebowania, produkować energię podczas kontrolowanego spływu wody. Łączna moc zainstalowana tego typu instalacji sięga 1433 MW[4].

Znaczenie małych elektrowni wodnych (MEW)

Małe elektrownie wodne dominują na polskim rynku pod względem liczby – na 771 wszystkich obiektów aż 761 to MEW o mocy poniżej 10 MW. Ich rozlokowanie wynika z ograniczonego potencjału geograficznego oraz skomplikowanych procedur środowiskowych dla dużych inwestycji. Łączna moc zainstalowana MEW to 296 MW (dane z 2021 r.)[3].

MEW pełnią znaczącą rolę w dekarbonizacji sektora energetycznego na poziomie lokalnym, zwiększając udział OZE w regionalnej produkcji energii. Są często obiektami prywatnymi, osadzonymi w niewielkich społecznościach i współpracują z innymi instalacjami odnawialnymi, zwiększając dywersyfikację sieci[1][3][6].

Potencjał i perspektywy rozwoju hydroenergetyki w Polsce

Potencjał teoretyczny polskich rzek szacowany jest na około 23,6 TWh/rok, zaś techniczny – czyli możliwy do wykorzystania w praktyce – to około 12-13,7 TWh/rok, skoncentrowany głównie na Wiśle i jej dopływach (co stanowi 80% krajowego potencjału hydroenergetycznego)[4][5][8]. Jednak wykorzystanie tego zasobu ograniczają uwarunkowania środowiskowe, bariery inwestycyjne oraz obowiązujące regulacje unijne.

Rozwój polskiej hydroenergetyki skupia się na modernizacji istniejących obiektów, podnoszeniu efektywności i integracji z innymi odnawialnymi źródłami energii, jak fotowoltaika i energetyka wiatrowa. Udział elektrowni wodnych w ogólnokrajowej produkcji energii stopniowo rośnie – prognozy na lata najbliższe przewidują produkcję do około 3 TWh rocznie (+0,5 TWh względem 2021 r.)[3][5][6].

Wyzwania i ograniczenia rozwoju hydroenergetyki

Głównymi barierami dla rozwoju kolejnych instalacji wodnych są wysokie koszty inwestycyjne, długotrwałe procedury środowiskowe oraz niewielka liczba dostępnych lokalizacji ze względu na nizinny charakter kraju. Dodatkowo wprowadzane regulacje unijne i krajowe akcentujące ochronę ekosystemów wodnych, jeszcze bardziej utrudniają budowę nowych elektrowni[4][5].

Pomimo powyższych ograniczeń hydroenergetyka jest wspierana politycznie i finansowo, między innymi przez fundusze unijne oraz krajowe inicjatywy (jak inwestycje Wód Polskich). Kierunki rozwoju skupiają się obecnie na zwiększaniu efektywności i modernizacjach istniejących obiektów, a także lepszej integracji systemowej z pozostałymi OZE[6][8].

Podsumowanie

Elektrownie wodne w Polsce, choć stanowią niewielki procent produkcji energii, pełnią kluczową rolę w systemie odnawialnych źródeł energii. Ich obecna liczba wynosi około 771 instalacji, z czego niemal wszystkie to małe elektrownie przepływowe. Utrzymują stabilność pracy krajowej sieci, magazynują energię oraz wspierają ochronę środowiska poprzez redukcję emisji. Wciąż istnieje znaczący niewykorzystany potencjał hydroenergetyczny, jednak jego wykorzystanie uzależnione jest od pokonania licznych barier technicznych, środowiskowych i inwestycyjnych[1][2][4][5][6].

Źródła:

• [1] https://freeenergy.pl/ile-jest-elektrowni-wodnych-w-polsce-zaskakujace-fakty-i-liczby
• [2] https://centrumoze.pl/ile-w-polsce-jest-elektrowni-wodnych-zaskakujace-fakty-i-liczby
• [3] https://ungc.org.pl/wp-content/uploads/2022/03/Raport_Male_elektrownie_wodne_w_Polsce.pdf
• [4] https://uczelniabadawcza.amu.edu.pl/wiadomosci/aktualnosci-id-ub/sektor-energetyki-wodnej-w-polsce-rozwoj-historyczny-i-stan-obecny
• [5] https://bank.pl/raport-specjalny%E2%80%82%E2%80%82nie-zbudujemy-zielonego-ladu-na-hydroenergetyce/
• [6] https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/Wody-Polskie-inwestycje-OZE-hydroenergetyka-fotowoltaika-9231.html
• [8] https://pwr.edu.pl/uczelnia/aktualnosci/jak-pozyskac-energie-z-nurtu-rzek-13989.html